Otomatik Sapan ve Otomatik Kancalı Zincir Sapan Seçimi

Yük kaldırma işinde otomatik sapan denince çoğunlukla ucunda otomatik kanca bulunan zincir sapan kastedilir. Otomatik kanca, kendiliğinden kilitlenen kancadır: yük bindiğinde ağzı kapanır ve kanca yük altındayken açılmaz. Açmak için kancanın sırtındaki tetiğe basmak gerekir, bu da ancak yük indirilip zincir boşaldığında mümkün olur. Sapanın zinciri, ana halkası ve bağlantıları diğer zincir sapanlardan farksızdır; farkı yaratan uçtaki bu kancadır.

Otomatik kanca ile mandallı kanca arasındaki fark

Klasik sapan kancasında (sitedeki ürün adlarında A kancalı diye geçer) ağzı kapatan ince ve yaylı bir emniyet mandalı vardır. Mandal, bağlantı halkasının kancadan kendiliğinden çıkmasını zorlaştırır. Yükü taşıyan ise kancanın gövdesidir; mandal yük taşımaz ve zorlanınca kolayca eğilir. Sahada eğilmiş, kırılmış ya da tel ile bağlanıp açık bırakılmış mandallara çok rastlıyoruz.

Otomatik kancada kilit kancanın kendi parçasıdır. Ağız kapandığında kilit dili yerine oturur ve yük altında kanca açılmaz. Yük bir yere takılıp gevşese, sonra yeniden gerilse bile ağız kapalı kalır. Bunun da bir bedeli var: kanca biraz daha ağırdır, tetik mekanizması kum, beton ve boya artığından etkilenir, eldivenli elle açıp kapamak da başta biraz alışkanlık ister.

Otomatik kancalı sapan nerede tercih edilir

Kararı üç soru belirler: yük kaldırılırken bir yere takılabilir mi, sallanıp gevşeyebilir mi, operatör bağlantı noktasını her an görebiliyor mu. İlk ikisinden birine evet ya da sonuncusuna hayır diyorsanız otomatik kanca ciddi bir seçenektir. Tipik örnekler:

• Kule vinçle kat çıkarken kalıp, demir ve iskele malzemesi basmak. Yük cepheye ya da iskeleye sürtünebilir, operatör çoğu zaman yükü görmez.
• Tersanede ve limanda gemi ile rıhtım arasında malzeme aktarmak. Dalga ve rüzgârla yük gevşeyip yeniden gerilir.
• Çelik konstrüksiyon montajında kirişleri yerine oturtmak. Montajcı kirişi yerleştirirken zincir boşalır, sonra tekrar yük alır.
• Kalıp sökme ve kalıp çevirme işleri.

Yükün her an göz önünde olduğu, zeminden düz kaldırılıp tezgâha bırakıldığı atölye işlerinde A tipi mandallı kanca çoğu zaman yeterli görülür. Bu tür işlerde hangi kancanın kullanılacağını sahanızın risk değerlendirmesine göre belirleyin.

Bacak sayısı, grade ve kısaltma kancası

Tek, çift ve dört bacak

Tek bacaklı sapan tek bağlantı noktalı yükler ve başka aparatlara ara bağlantı için kullanılır. Çift bacaklı sapan uzun yüklerde, profil ve boru demetlerinde, iki mapası olan makinelerde işe yarar. Dört bacaklı sapan kasalar, kalıplar ve sepetler gibi dört köşeden bağlanan yükler içindir. Ürün adlarında bacak yerine kol da yazar; ikisi aynı şeydir.

Bacak sayısı arttıkça kapasite aynı oranda artmaz. Bacakların dikeyle yaptığı açı büyüdükçe her bacağa binen kuvvet de büyür; bu yüzden sapan etiketinde çalışma yükü açı aralığına göre ayrı ayrı yazılır. Dört bacaklı sapanda bacak boyları ve bağlantı noktaları hiçbir zaman tam eşit olmaz, yük çoğu zaman üç bacağa, rijit yüklerde iki bacağa biner. Etiketteki değeri okurken bunu göz önünde tutun ve etikette yazan en geniş açıyı aşmayın.

Zincir sapanlar TS EN 818 serisi standartlarda tanımlanır. Sapanın üzerindeki etikette grade, bacak sayısı ve açıya göre çalışma yükü yazılı olmalıdır. Etiketi kaybolmuş bir sapanın kapasitesi göz kararıyla belirlenmez.

Grade 80 ve Grade 100

Grade, zincir çeliğinin dayanım sınıfıdır. Aynı zincir kalınlığında Grade 100 sapan Grade 80'e göre daha fazla yük taşır. Pratikteki karşılığı şu: aynı kapasite için Grade 100'de daha ince ve hafif zincir kullanılır, sapanı elle taşımak ve bağlamak kolaylaşır. Sapanın bütün parçaları, yani ana halka, bağlantı kilidi ve kanca aynı sınıfta olmalıdır. Grade 100 zincire düşük sınıf bir kilit takıldığında sapanın kapasitesi o kilidin kapasitesine iner.

Kısaltma kancası

Kısaltmalı sapanlarda bacakların üst ucunda, ana halkaya yakın bir kısaltma kancası bulunur. Zincirin bir halkası bu kancaya oturtularak bacak boyu kısaltılır. Ağırlık merkezi ortada olmayan bir makineyi dik kaldırmak ya da bağlantı noktaları farklı yükseklikte olan bir yükü dengelemek için bu ayar gerekir. Zinciri düğümleyerek, cıvatayla ya da tel bağlayarak kısaltmak zinciri zayıflatır.

Doğru kullanım ve sık yapılan hatalar

• Uç yüklemesi: Bağlantı halkası ya da mapa kancanın tabanına, yani çanağına oturmalıdır. Yük kancanın ucuna asılırsa kanca açılır, otomatik kancada kilit de zorlanır.
• Tetiği iptal etmek: Hızlı çalışmak için tetiği bantlamak, tel ile bağlamak ya da kırık tetikle çalışmaya devam etmek kancayı sıradan bir açık kancaya çevirir.
• Uyumsuz bağlantı: Kancanın ağzına rahat sığmayan kalın bir mapa ya da kilit kullanılırsa ağız tam kapanmaz, kilit oturmaz. Kilidin tam oturduğunu görmeden yükü kaldırmayın.
• Yan yükleme: Kancaya ağız tarafından ya da yandan kuvvet bindirmek. Kanca, yükü kendi düzleminde ve tabanından taşıyacak şekilde çalışır.
• Keskin kenar: Zincir keskin bir köşeden dönüyorsa araya köşe koruyucu ya da takoz koyun. Halka kenarda ezilir, çentik alır.
• Sıcaklık: Dökümhane ve ısıl işlem fırını gibi sıcak ortamlarda zincirin taşıma kapasitesi düşer. Böyle bir yerde kullanacaksanız teklif isterken bunu belirtin.

Hangi işte hangi sapanın kullanılacağı ile sapancının (yükü vince bağlayan kişi) ve vinç operatörünün eğitimi, iş güvenliği uzmanınızla birlikte planlanacak konulardır.

Kontrol ve bakım

Her kullanımdan önce sapancının yapacağı kısa kontrol:

• Kanca kendiliğinden kapanıyor mu. Kapandıktan sonra tetiğe basmadan elle zorladığınızda açılmamalıdır.
• Kanca bırakıldığında tetik yayı tetiği geri itiyor mu.
• Kanca ağzında açılma var mı. Yeni sapanda ağzın iki ucuna birer nokta vurup aradaki mesafeyi kaydedin; sonraki kontrollerde bu mesafe büyümüşse kanca aşırı yük görmüştür.
• Zincirde uzama, ezik, çentik, kaynak çapağı, ısıdan renk değişimi ve pas.
• Etiket yerinde ve okunur mu.

Tetik mekanizmasını beton, kum ve boyadan temizleyip hafif yağlamak kilidin ömrünü uzatır. Sapanların düzenli aralıklarla yetkin kişi tarafından muayene edilmesini periyodik kontrol planınıza ekleyin; aralığı ve kayıt şeklini iş güvenliği uzmanınızla belirleyin. Hurdaya ayrılan sapanın zincirini kesin ki bir başkası onu tekrar sahaya çıkarmasın.

Hangi ürün hangi işe

• Tek bacak otomatik kancalı zincir sapan: tek noktadan bağlanan yükler ve ara bağlantılar.
• Çift bacaklı otomatik kancalı zincir sapan: profil, boru demeti ve iki mapalı makineler.
• Dört kollu, kısaltmalı Grade 100 sapan: kalıp, kasa ve ağırlık merkezi kaçık yükler.
• Otomatik pimli sapan kancası ve otomatik kuşgözü sapan kancası: mevcut sapandaki kancayı değiştirmek için. Pimli kanca zincire pimle bağlanır, kuşgözü kanca gözlü bağlantı içindir.
• Tüm modeller için zincir sapanlar bölümüne bakabilirsiniz.

Kaldıracağınız yükün ağırlığını, kaç noktadan bağlanacağını ve vinç kancası ile yük arasında kalan yaklaşık mesafeyi gönderin; bacak sayısını, grade'i ve bacak boyunu birlikte belirleyelim. WhatsApp, telefon ya da e-posta, hangisi kolayınıza gelirse.