Whip Check Nedir, Hortuma Nasıl Takılır?

Whip check, basınçlı hava ya da hidrolik hortumların bağlantı noktasına takılan, iki ucu halkalı çelik halattan yapılmış bir emniyet parçasıdır. Görevi tek: bağlantı çıkarsa hortumun kırbaç gibi savrulmasını durdurmak. Sahada vipçek, hortum emniyet halatı ya da hortum güvenlik halatı diye de geçer. Kompresörden kırıcı tabancaya, kum püskürtme makinesine ve kaya delicisine giden hava hatlarında kullanılır; şantiyede, madende, tersanede ve sondaj işlerinde her gün karşımıza çıkar.

Basınç altındaki bir hortum rakordan ya da kaplinden ayrıldığında içindeki hava bir anda boşalır. Ucunda metal bağlantı parçası olan hortum yere vurur, döner, çevresinde ne varsa ona çarpar. Yanında çalışan birinin yüzüne ya da bacağına gelen bu darbe ağır yaralanmalara yol açabilir. Whip check ayrılmayı engellemez; ayrılan ucu tutar ve savrulmanın önünü keser. Bu farkı baştan bilmek gerekiyor, çünkü sahada whip check takıldı diye kaplin pimini ya da kelepçeyi ihmal eden ekiplerle sık karşılaşıyoruz.

Whip check nasıl çalışır

Ürün, ortada bir çelik halat ve halatın iki ucunda preslenmiş halkalardan oluşur. Halkaların üzerinde yay bulunur; yay halkayı açık tutar, böylece halka hortumun üzerine kolayca geçer. Hortumlar ayrıldığında halata ani çekme gelir, halka hortumu boğarak kavrar ve sıkıca tutar. Bağlantının iki tarafı halatla birbirine bağlı kaldığı için ayrılan uç ancak halatın boşluğu kadar hareket edebilir.

Buradan çıkan sonuç basit: halat ne kadar gergin takılırsa savrulma o kadar kısa olur. Gevşek takılmış bir whip check, hortum birkaç karış yol aldıktan sonra devreye girer ve bu mesafe yaralanma için yeterlidir.

Whip check çeşitleri

Hortumdan hortuma

İki ucu da halkalı tiptir. İki hortumun kaplinle birleştiği noktada bir halka bir hortuma, diğer halka öteki hortuma geçirilir. Uzun hava hatlarında her ek yerine bir tane takılır.

Hortumdan makineye

Bir ucu hortuma geçen halka, diğer ucu sabit bir noktaya bağlanacak göz ya da halkadır. Kompresör çıkışında, hava dağıtım kollektöründe ya da makinenin giriş bağlantısında kullanılır. Hortumun makineye bağlandığı yer de bir bağlantı noktasıdır ve çoğu zaman en çok unutulan yer orasıdır.

Hidrolik hortum güvenlik halatı

Hidrolik hatlarda da aynı mantıkla çalışan halatlar kullanılır. Hidrolik hortumda basınç havaya göre çok daha yüksektir; kopma anında savrulmanın yanında yağ püskürmesi de ayrı bir risk yaratır. Bu yüzden hidrolik hat için seçim yaparken hattın çalışma basıncını bize mutlaka bildirin.

Sitede aynı bölümde gördüğünüz kablo çorapları başka bir iş içindir. Örgü çelik telden yapılan bu çoraplar kabloyu boru ya da kanal içinden çekmek veya dikey hatta asılı kabloyu taşımak için kullanılır. Ürün adlarındaki 10-14 mm, 14-19 mm gibi aralıklar çorabın oturacağı kablo çapını gösterir.

Doğru whip check nasıl seçilir

• Hortum çapı: Halka hortumun dış çapına uymalıdır. Dar halka hortuma geçmez, bol halka ise çekme anında hortumu tam kavrayamaz. Hortumun iç çapını ve mümkünse dış çapını ölçüp iletin.
• Hat basıncı ve akışkan: Hava, su ya da hidrolik yağ; bir de çalışma basıncı. Büyük çaplı ve yüksek basınçlı hatlarda daha kalın halatlı model gerekir.
• Bağlantı tipi: Tırnaklı kaplin, rekor ya da hızlı bağlantı. Whip check her birinde aynı şekilde takılır ama kaplin kendi emniyet pimiyle birlikte kullanılmalıdır.
• Bağlantı sayısı: Hattaki her ek yeri ve hortumun kompresöre, makineye bağlandığı uçlar ayrı ayrı sayılır. Sipariş adedini bu sayıma göre çıkarın.
• Ortam: Tuzlu hava, sürekli ıslaklık ya da kimyasal buhar halatın paslanmasını hızlandırır. Bu ortamlarda kontrol aralığını kısaltın.

Whip check nasıl takılır

1. Hattın havasını ya da basıncını kesin, hortumdaki basıncı boşaltın. Basınç altındaki hortuma whip check takılmaz.
2. Halkanın yayını geriye doğru sıkıştırıp halkayı açın ve birinci hortumun üzerinden, bağlantı parçasının gerisine doğru kaydırın. Halka rakorun üstüne değil, hortumun gövdesine oturmalıdır.
3. İkinci halkayı aynı şekilde karşı hortuma geçirin.
4. Halkaları bağlantıdan uzaklaşacak yönde çekerek halatı gerin. Halat düz ve gergin olmalı, sarkmamalıdır.
5. Halatın bağlantının üzerinden düz geçtiğini, hortumun etrafına dolanmadığını kontrol edin.
6. Hortumdan makineye tipinde göz tarafını makinedeki sağlam bir noktaya bağlayın. İnce sac kapak, plastik kulp ya da sökülebilir bir koruma parçası bu iş için uygun değildir.
7. Hatta basınç verdikten sonra hortumu biraz oynatın ve halkaların yerinden kaymadığını görün.

Sahada sık yapılan hatalar

En yaygın hata whip check'i kaplin pimi yerine kullanmak. Tırnaklı kaplinlerde kaplini kilitleyen pim ya da klips takılmadan hat çalıştırıldığında bütün yük whip check'e kalır. Oysa whip check ayrılmayı önlemek için değil, ayrılmanın sonucunu sınırlamak için yapılmıştır.

İkinci sırada gevşek takılan halat var. Halka hortumun gövdesine değil rakorun dibine takılıp halat da sarkık bırakılınca whip check görüntüde vardır ama işe yaramaz.

Diğer hatalar:

• Bir kez çalışmış, yani ayrılan hortumu tutmuş whip check'i yerinde bırakmak. O anki ani yük halatı ve preslenmiş uçları zorlar. Dışarıdan sağlam görünse de yenisiyle değiştirmenizi öneririz.
• Çatlamış ya da şişmiş hortumu whip check'e güvenerek çalıştırmaya devam etmek. Hasarlı hortum değişir.
• Whip check ile yük çekmek, kaldırmak ya da bir şey bağlamak. Bu ürün kaldırma aparatı değildir; yük için çelik halat sapanlar gibi kaldırma için üretilmiş ekipman kullanılır.
• Hattın ortasındaki eklere takıp kompresör çıkışını ve makine girişini atlamak.

Kontrol ve değiştirme

Whip check kısa bir göz kontrolüyle takip edilebilen bir parçadır. Vardiya başında hava hattını kontrol eden kişinin şunlara bakması yeterlidir:

• Halatta tel kopuğu, ezilme ya da bükülüp kırılmış bölge.
• Kuş kafesi, yani halatı oluşturan tellerin açılıp kabarması. Bu görüntü halatın aşırı yük ya da ters bükülme gördüğünü gösterir.
• Pas, özellikle preslenmiş kovanların çevresinde.
• Pres kovanında çatlak ya da halatın kovandan kaymış olması.
• Yayların kırılması, gevşemesi; halkanın hortumu tutmayacak kadar açık kalması.

Hasarlı whip check onarılmaz. Klemensle yeni göz yapmak ya da kopan teli bantlamak sahada görülen ama güvenilmeyecek çözümlerdir. Hangi hatta hangi whip check'in ne zaman takıldığını basit bir listeyle tutarsanız değişim zamanını kaçırmazsınız. Kontrol sıklığını ve kayıt düzenini iş güvenliği uzmanınızla birlikte belirleyin.

Hangi ürün hangi işe

• Whipcheck: kompresör hava hortumlarında hortumdan hortuma ve hortumdan makineye bağlantılar için.
• Hidrolik hortum güvenlik halatı: hidrolik hatlar ve yüksek basınçlı hortumlar için.
• Çift kafa kablo çorabı ve diğer çoraplar: kabloyu kanal içinden çekmek ya da asılı kabloyu taşımak için.
• Bölümün tamamı: kablo çorapları ve whipcheck.

Hortum çapını, hattın hava mı hidrolik mi olduğunu ve kaç bağlantı noktası bulunduğunu WhatsApp'tan ya da e-postayla yazın, uygun ölçüyü ve fiyatı bildirelim. Telefonla aradığınızda da aynı üç bilgi yeterli olur.