Şeytan Merdiveni (Şeytan Çarmıhı) ve İp Merdiven Seçimi

Şeytan merdiveni, denizcilerin deyişiyle şeytan çarmıhı, iki yan halat arasına basamak geçirilerek yapılan ip merdivendir. Gemide bordadan, yani geminin yan dış yüzünden aşağı sarkıtılır; tekneye, mavnaya ya da yüzer iskeleye iniş ve çıkış için kullanılır. İşi bitince sarılıp kaldırılır, güvertede yer kaplamaz. Bina ve çatılarda duvara sabitlenen dik çelik merdivenlere de halk arasında şeytan merdiveni denir; burada anlattığımız, gemide ve deniz işlerinde kullanılan ip merdivendir.

Tersanede ve bakım havuzunda çalışan ekipler, römorkör ve hizmet teknelerinin mürettebatı, mavna ve yüzer iskele işletmeleri ip merdiveni sık kullanır. Sabit iskele kurulamayan ya da iniş noktası her gün değişen işlerde pratik bir çözümdür.

İp merdivenin yapısı

Bir ip merdiveni değerlendirirken bakılacak parçalar şunlardır:

• Yan halatlar: Doğal lif (manila, sizal) ya da sentetik (polyester, polipropilen) olabilir. Doğal lif ele iyi oturur, tutunması rahattır ama nemli saklanırsa içten çürür. Sentetik halat nemden etkilenmez, çürümez; buna karşılık güneş ışığında zamanla sertleşir ve yıpranır.
• Basamaklar: Çoğunlukla sert ağaçtan, bazı modellerde kauçuk ya da plastikten yapılır. Ayağın kaymaması için basamak yüzeyi oluklu ya da kaymaz kaplamalı olur.
• Basamak sabitlemesi: Basamaklar halat üzerinde takozlar ve sarma bağlarla yerinde tutulur. Bir basamak kayarsa merdiven yamuk açılır, basan kişi dengesini kaybeder.
• Uzun basamaklar: Bazı merdivenlerde belirli aralıklarla diğerlerinden uzun basamaklar bulunur. Bunlar merdivenin borda üzerinde dönmesini ve burulmasını engeller.
• Üst bağlantı: Yan halatların üst uçları merdiveni güverteye bağlamak için bırakılır ya da göz yapılarak sonlandırılır. Merdivenin bütün yükü bu iki uçtan güverteye aktarılır.

Şeytan çarmıhı, pilot çarmıhı ve filika çarmıhı

Üçü de ip merdivendir ama farklı işler için yapılır ve aynı ölçütlerle seçilmez.

Şeytan çarmıhı

Genel amaçlı ip merdivendir. Borda bakımı ve boyası, mürettebatın tekneye ya da mavnaya geçişi, demirdeki gemiden servis teknesine iniş gibi günlük işlerde kullanılır.

Pilot çarmıhı

Kılavuz kaptanın (pilot) gemiye çıkıp inmesi için kullanılan merdivendir. Basamak ölçüleri, uzun basamakların aralığı, yan halat malzemesi, merdivenin gemiye nasıl bağlanacağı ve çıkış noktasında bulunacak donanım uluslararası denizcilik kurallarında (SOLAS) ve IMO kararlarında ayrıntılı biçimde tanımlanır. Liman denetimlerinde de üzerinde durulan bir donanımdır. Pilot merdiveni ararken genel amaçlı ip merdivenle yetinmeyin.

Yolcu ve filika çarmıhı

Filikaya ya da can salına biniş için kullanılır ve geminin can kurtarma donanımının bir parçasıdır.

Gemide hangi tip merdivenin, kaç adet ve hangi boyda bulunacağını geminin donanım listesi, klas kuruluşu ve bayrak devleti kuralları belirler. Sipariş vermeden önce kaptan ya da güverte zabitiyle teyit etmenizi öneririz.

Boy ve malzeme seçimi

Boy hesabında en sık yapılan hata, güverte ile su arasındaki mesafeyi gemi yüklüyken ölçmektir. Gemi boşaldıkça su üstünde kalan yüksekliği, yani fribordu artar. Merdiven bu en kötü durumda da tekneye ya da iskeleye ulaşmalıdır. Gelgit, dalga ve yanaşacak teknenin kendi yüksekliği de hesaba girer. Fazla boy güvertede sarılıp bağlanabilir; eksik boy için ise yapılacak bir şey yoktur, iki merdiveni uç uca eklemek çözüm değildir.

Ölçüyü merdivenin bağlanacağı noktadan başlatın ve geminin en hafif durumundaki su hattına ya da yanaşacak teknenin güvertesine kadar alın; üst tarafta bağlama için pay bırakın. Elinizde kesin ölçü yoksa geminin tipini, yaklaşık boyunu ve yanaşacak teknenin cinsini yazmanız da bir başlangıçtır, boyu sizinle birlikte netleştiririz.

Malzemede kullanım sıklığına ve saklama koşuluna bakın. Merdiven sürekli güvertede, güneş ve tuzlu su altında duracaksa sentetik halatlı bir model daha az bakım ister. Ayda birkaç kez kullanılıp kuru bir dolapta saklanacaksa doğal lifin elde tutuşu avantaj sağlar. Basamakta ıslak yüzeyde kayma ve merdivenin toplam ağırlığı birlikte düşünülür; kullanım yerini anlatırsanız basamak tipini birlikte seçeriz.

Doğru kurulum ve kullanım

• Üst bağlantıyı güvertedeki sağlam bağlantı noktalarına yapın. Küpeşte (güverte kenarındaki korkuluk) borusu ya da ince bir korkuluk dikmesi insan ağırlığı ve ani yük için yapılmamıştır.
• Merdiveni bordadan aşağı fırlatmayın, basamak basamak kontrollü indirin. Bordaya çarpan ahşap basamak çatlar, sabitleme takozları yerinden oynar.
• Merdiven bordaya yaslanarak düz sarkmalı, basamaklar yatay durmalıdır. Bordada çıkıntı, boru ağzı ya da yağ varsa merdiveni o noktadan geçirmeyin.
• İnip çıkarken üç nokta temas kuralını uygulayın: iki el ve bir ayak ya da iki ayak ve bir el her an merdivende olsun.
• Elinizde yük taşıyarak çıkmayın. Alet ve malzeme ayrı bir halatla çekilir ya da indirilir.
• Tekneden merdivene geçerken teknenin dalgayla yükseldiği anı bekleyin ve geçer geçmez birkaç basamak tırmanın. Alt basamakta beklerseniz bir sonraki dalgada yükselen tekne ayağınıza çarpabilir.
• Gece kullanımında çıkış noktasını ve merdivenin boyunu aydınlatın. Yakında can simidi ve atma halatı hazır dursun.
• Merdivende biri varken güvertede onu gören ikinci bir kişi bulunsun.

Can yeleği ve düşmeye karşı ekipman kullanımı ile deniz durumu kötüyken iniş çıkış yapılıp yapılmayacağı gibi kararları iş güvenliği uzmanınızla ve geminin emniyet prosedürüyle birlikte değerlendirin.

Kontrol, bakım ve saklama

Her kullanımdan önce merdiveni açıp boydan boya gözden geçirin:

• Yan halatta aşınma, kesik, kopmuş lif ve ezilme.
• Doğal lifte çürüme. Halatın büküm aralığını hafifçe açıp içine bakın; içi toz gibi dökülüyorsa, renk koyulaşmışsa ya da küf kokusu geliyorsa halat çürümüştür.
• Sentetik halatta güneşten sertleşme, renk solması ve yüzeyde tüylenme.
• Basamaklarda çatlak, kırık ve gevşeme; takozların ve sarma bağların yerinde olması.

Tuzlu suyla ıslanan merdiveni mümkünse tatlı suyla durulayın ve kuruttuktan sonra sarın. Islak halde sarılıp kapalı dolaba konan ip merdiven, özellikle doğal lifliyse, kısa sürede içten bozulur. Saklama yeri kuru ve havadar olmalı, güneş almamalıdır; yakında yağ, boya ve kimyasal bulunmamalıdır.

Her merdivenin ne zaman hizmete alındığını ve kontrol tarihlerini not edin. Değiştirme kararını bu kayda göre vermek, merdivenin dışarıdan sağlam görünmesine bakarak karar vermekten çok daha kolaydır. Hasarlı bir basamağı değiştirmek gerekirse aynı tip basamak ve aynı sabitleme yöntemi kullanılmalıdır.

Hangi ürün hangi işe

• İp merdiven, şeytan çarmıhı: borda bakımı, tekne ve mavnaya geçiş, genel iniş çıkış.
• Pilot çarmıh merdiveni: kılavuz kaptanın gemiye çıkışı.
• Yolcu, filika çarmıhı: filika ve can salına biniş.
• Merdiveni bağlantı noktasına tutturmak için kilitler ve mapalar, güverte işleri için gemi halatları.
• Bölümün tamamı: gemi merdivenleri.

Merdivenin kullanılacağı gemiyi ya da yeri, güverteden suya veya tekneye kadar yaklaşık mesafeyi ve hangi tipi aradığınızı yazmanız yeterli. Bu bilgileri WhatsApp'tan, telefonla ya da e-postayla iletin; uygun boyu ve fiyatı bildirelim.