DIN 15401 Vinç Kancası, Kanca Numarası ve Kapasite Seçimi

DIN 15401, kaldırma makinelerinde kullanılan dövme tek ağızlı yük kancalarını tanımlayan Alman standardıdır. Gezer köprülü vinçlerin, halatlı vinçlerin ve portal vinçlerin kanca bloğunda gördüğünüz saplı kanca çoğu zaman bu standarda göre üretilir. Standart, kancanın şeklini ve ana ölçülerini kanca numarasına bağlar. Böylece aynı numaradaki kancaların ana ölçüleri üreticiden üreticiye değişmez; yedek bulmak ve değiştirmek kolaylaşır.

DIN 15401 neyi kapsar

Standart tek ağızlı, saplı ve dövme kancaları kapsar. Saplı kanca, üst tarafında silindirik bir sap bulunan kancadır. Sap, kanca bloğundaki kanca traversinin deliğinden geçer ve üstten somunla bağlanır. Somun ile travers arasındaki eksenel rulman sayesinde kanca yük altındayken de döndürülebilir; yükü yönlendirmek için sapanları sökmek gerekmez.

Standardın bir bölümü kancanın ham dövme halini, diğer bölümü sapı işlenip dişi açılmış halini tarif eder. Siparişte bu ayrım önemlidir: ham kanca alan imalatçı sapı kendi bloğuna göre işler, dişli kanca ise doğrudan takılmaya hazırdır.

Yakın standartlar da sahada sık karşınıza çıkar:

• DIN 15400: Kanca malzemesini, mukavemet sınıflarını ve hangi kancanın hangi şartta ne kadar yük taşıyacağını veren standarttır. Kabaca söylersek DIN 15401 ölçüyü, DIN 15400 kapasiteyi verir.
• DIN 15402: Çift ağızlı, sahadaki adıyla koç boynuzu kancalar.
• Sitemizde ürün adında DIN 15412 geçen kanca traversi de kancayı kanca bloğuna bağlayan parçadır.

Kanca numarası ve kapasite ilişkisi

DIN kancaları numarayla anılır ve bu numara kancanın üzerinde damgalıdır. Kanca numarası kancanın boyutunu gösterir; numara ile ton arasında sabit bir eşitlik yoktur. Aynı numaralı kancanın taşıyabileceği yük iki şeye göre değişir:

• Mukavemet sınıfı: Kancanın çeliğini ve ısıl işlemini gösterir, M, P, T gibi harflerle belirtilir. Sınıf yükseldikçe aynı boyuttaki kanca daha fazla yük taşır.
• Vincin çalışma grubu (mekanizma grubu): Vincin ne sıklıkta ve nominal yüke ne kadar yakın çalıştığını gösteren sınıftır. FEM sınıflandırmasında 1Bm, 1Am, 2m, 3m gibi, ISO sınıflandırmasında M3, M4, M5 gibi gösterilir. Grup ağırlaştıkça aynı kanca için izin verilen yük düşer.

Ayda birkaç kez kapasitesine yakın kaldırma yapan bir bakım vinci ile vardiya boyunca dolu çalışan bir üretim vinci aynı gruba girmez. Kâğıt üzerinde aynı kapasitede görünen iki vince, çalışma grupları farklıysa farklı numaralı kanca gerekebilir. Bu yüzden yalnızca tonaj söyleyerek kanca istemek yetmez. Kapasite, çalışma grubu ve mukavemet sınıfı birlikte bilinmelidir; kesin seçim DIN 15400'deki tabloya göre yapılır ve kancanın takılacağı vincin üretici verileriyle uyumlu olmalıdır.

DIN 15401 kanca ölçülerini arayanların çoğu, elindeki kancanın yerine aynısını bulmak ister. Ağız açıklığı, sap çapı ve sap boyu gibi ana ölçüler kanca numarasına göre standartta ve üretici kataloglarında tablo halinde verilir. Kanca numarasını ya da elinizdeki kancadan aldığınız birkaç ölçüyü iletirseniz, karşılık gelen kancanın ölçü bilgisini teklifle birlikte göndeririz.

Sipariş ya da değişim için gereken bilgiler

Kanca değiştirirken dikkat edilecekler

Dövme kancaların üzerinde genellikle üreticinin işareti, kanca numarası, mukavemet sınıfı ve izlenebilirlik için bir şarj ya da seri numarası damgalıdır. Damgası okunmayan bir kancanın yerine aynısını bulmak zorlaşır; bu durumda ölçüleri ve vincin kapasitesini birlikte değerlendiririz.

Yeni kanca takılırken somunun gevşemesini önleyen emniyet parçası, yani pim ya da kilit plakası yerine konmalı, rulman da kontrol edilmelidir. Kanca üzerinde kaynak yapmak, kancayı ısıtıp doğrultmak ya da çatlak görünen yeri taşlayıp kapatmak kancanın ısıl işlemini ve dayanımını bozar. Hasarlı kanca onarılmaz, değiştirilir.

Kanca bloğunun diğer parçaları da kanca kadar önemlidir. Halatlı vinçlerde kanca, halatın dolaştığı makaralarla birlikte bir alt blok içinde durur; travers, rulman ve somun bu bloğun parçasıdır. Kancayı yenileyip aşınmış rulmanı ya da çatlamış traversi yerinde bırakmak, sorunu yalnızca bir parça yukarı taşır.

Elektrikli zincirli vinçlerde kanca çoğunlukla vincin kendi modeline göre üretilir ve DIN numarasıyla değil vinç modeliyle eşleştirilir. Bu vinçler için yedek kancayı zincirli vinç yedek parçaları bölümünden, vincin markası ve kapasitesiyle sorarak seçmek daha doğru olur.

Kullanımda sık yapılan hatalar

• Uç yüklemesi: Sapan ya da kilit kancanın tabanına değil ucuna asılırsa kanca, kapasitesinin çok altındaki bir yükte bile açılabilir.
• Kancayı doldurmak: Tek kancaya çok sayıda sapan gözü üst üste yığıldığında gözler birbirini sıkıştırır, bir kısmı tabandan çıkıp uca doğru kayar. Çok bacaklı bağlantılarda sapanları bir ana halkada toplayın, kancaya ana halkayı takın.
• Yandan çekmek: Yükü kancayla yandan sürüklemek ya da eğik kaldırmak kancayı ve sapı eğer, kanca bloğunu da zorlar.
• Dönmeyen kanca: Rulmanı bozulmuş, dönmeyen kancada sapanlar burulur; yük döndürülmek istendiğinde zorlama doğrudan sapa biner.

Kanca kontrolü ve değişim işaretleri

• Ağız açılması: Aşırı yük ya da yükün kanca ucuna asılması kancanın ağzını açar. Yeni kancada ağzın iki tarafına birer nokta vurup aradaki mesafeyi kayda geçirin. Kontrolde bu mesafe büyümüşse kanca kalıcı şekil değiştirmiştir.
• Taban aşınması: Halatın, sapanın ya da kilidin oturduğu çanakta zamanla aşınma ve oyuk oluşur. Kesit inceldikçe kapasite düşer.
• Burulma ve eğilme: Kanca ucunun gövde düzleminden sapması ya da sapın eğilmesi.
• Çatlak: Gözle görülmeyen çatlaklar manyetik parçacık ya da sıvı penetrant muayenesiyle bulunur. Ağır çalışan vinçlerde bu muayeneyi periyodik kontrol planına ekleyin.
• Sap, diş ve rulman: Dişlerde aşınma, somunda gevşeme, kancanın dönerken takılması.
• Emniyet mandalı: Mandal varsa yayıyla kendiliğinden kapanıyor mu.

Hangi ölçüde aşınma ya da açılmada kancanın hurdaya ayrılacağını kanca ve vinç üreticisinin verileri belirler. Kontrolleri yetkin kişiye yaptırın; sıklığını ve kayıt düzenini iş güvenliği uzmanınızla birlikte planlayın.

Hangi ürün hangi işe

• Saplı tek ağızlı vinç kancası DIN 15401: halatlı vinç ve gezer vinç kanca bloklarında yedek ya da yeni kanca.
• Saplı çift ağızlı vinç kancası DIN 15402: ağır tonajda, iki sapanın dengeli bağlanması gereken işler.
• Vinç kanca traversi: kanca bloğunda kancanın taşındığı parça.
• Diğer modeller için kancalar bölümü; halat donamı için halatlı vinç donam makarası.

Gezer köprülü vinç sistemlerini Tuzla'da istenen kapasite ve ölçüde üretiyoruz. Yeni bir gezer köprülü vinç projesinde kanca bloğu da bu seçimin parçası olarak, vincin çalışma grubuna göre belirlenir.

Elinizdeki kancanın damgasını, sap ölçüsünü ve vincin kapasitesini bize iletin; kanca bloğunun bir fotoğrafı da işi hızlandırır. Fotoğrafı WhatsApp'tan atabilir, bilgileri telefonla ya da e-postayla verebilirsiniz.