Sac Kapma (Kurtağzı) Çeşitleri, Seçimi ve Güvenli Kullanımı

Sac kapma, sahada kurtağzı da denen ve sac levhayı ya da profili vinç kancasına bağlamak için kullanılan tırtıklı çeneli bir kaldırma aparatıdır. İki ana tipi vardır: sacı dik konumda tutan dikey sac kapma ve sacı yatay konumda kenarlarından kavrayan yatay sac kapma. Dikey kapma tek başına çalışabilir. Yatay kapma ise her zaman en az iki adet, karşılıklı ve aynı kapasitede kullanılır. Doğru kapmayı seçmek için sacın ağırlığını, kalınlığını ve nasıl taşınacağını (dik mi, yatay mı, çevrilerek mi) bilmek gerekir.

Kurtağzı kelimesi sahada çelik halat klemensleri için de kullanılır. Halat ucunu bağlamak için bir parça arıyorsanız klemensler bölümüne bakın; bu sayfa sac ve profil kaldırmada kullanılan kapmalarla ilgilidir.

Dikey sac kapma nasıl çalışır

Dikey kapmanın gövdesinde sabit bir çene ve bunun karşısında dişli bir kam bulunur. Sac çenenin dibine kadar sokulur, kilit kolu kapatılır ve kam sacın yüzüne bastırılır. Vinç mapadan çektiğinde kam sacı daha çok sıkar; yük arttıkça tutuş da artar. Kapma bu sayede sacı bırakmaz ve boşlama yapmaz. Dikey kapmalar sacı dik kaldırmak, dik taşımak ve dik istiflemek için kullanılır. Bazı modeller yatay duran sacı dik konuma çevirmeye de uygundur; bunun için kapmanın kılavuzunda izin verilen kaldırma açısına bakın.

1 ile 5 ton arası dikey sac kapma modellerimizin değerleri şöyledir:

Kapasite büyüdükçe çene açıklığı da büyür. 40 mm kalınlığında bir sac, ağırlığı uygun olsa bile 1 tonluk kapmanın çenesine girmez. Tersi de sorun çıkarabilir: çok büyük bir kapmayla çok ince ve hafif bir sac kaldırıldığında kam sacı yeterince sıkmayabilir. Kapmayı sacın hem ağırlığına hem kalınlığına göre seçin.

Yatay sac kapma ve set halinde kullanım

Yatay kapmalar sacı kenarından, alttan kavrar. Uzun ve geniş sacları ve profilleri yatay konumda taşımak için kullanılır. Tek başına bir işe yaramaz; çiftli, üçlü ya da dörtlü set halinde, karşılıklı ve aynı hizada takılır. Dörtten fazla kapma kullanılmaz, çünkü bir sapanda en fazla dört kol olmalıdır.

Yatay setlerde kapasite çift için verilir:

Yerli tip yatay kurtağzında üst çene yaylıdır. Kenardaki yuvarlak düğmeye bastığınızda üst çene sacın üstüne iner, ardından sapan kancası üst çenedeki mapaya takılır. Vinç çektiğinde mapa üst çeneyi aşağı doğru iter ve sacın kapmadan kurtulmasını engeller. Bu tipte üst ve alt çeneler değiştirilebilir. Çok ince sacları kaldırırken dikkatli olun; çene sacı ezebilir.

Tek tek alınan yatay kapmalarda çiftli kullanımda her kapma sacın yaklaşık yarısını taşır; bu yüzden sacın yarı ağırlığı kadar kapasiteli kapma seçilir. Bu hesap sapan kolları dikeye yakın olduğunda geçerlidir. Kollar dikeyden açıldıkça her kola ve kapmaya gelen kuvvet artar; sac esnerse ya da ağırlık merkezi ortada değilse yük kapmalara eşit dağılmaz. Kapmanın hangi sapan açısına göre derecelendirildiğine bakın, tam sınırdaysanız bir üst kapasiteyi seçin. Uzun saclarda sapan açısını küçültmek ve sacın ortadan sarkmasını azaltmak için kapmaları bir yük traversine bağlamak daha sağlıklıdır.

Vince bağlantı

Kapmalar vinç kancasına bir zincir sapan ya da çelik halat sapanla bağlanır; yatay setlerde iki ya da dört kollu sapan gerekir. Bazı sektörlerde polyester sapanla da çalışılır, ama bu durumda sapanın çene ve mapa kenarında kesilmemesine dikkat edilmelidir. Kapma ile sapan arasına gereksiz kilit, uzatma ya da ek halka koymayın. Her ara parça hem yükseklik kaybettirir hem de kontrol edilmesi gereken yeni bir zayıf nokta ekler.

Sapan kancası kapmanın mapasına tam oturmalıdır; mapanın ucuna asılan kanca yandan yüklenir. Kancaların kendiliğinden açılmaması için emniyet mandallı ya da otomatik kancalı zincir sapan kullanın. Kollardan birinin boyu farklıysa sac eğik kalkar ve kısa kola bağlı kapma daha fazla yük alır; kısaltma kancalı sapanla kol boyları eşitlenir.

Dikey kapmayla kaldırma adımları

1. Kapmanın etiketindeki kapasiteyi ve çene açıklığını sacın ağırlığı ve kalınlığıyla karşılaştırın.
2. Kilit kolunu açın ve sacı çenenin dibine kadar sokun.
3. Kapmayı, sac kalktığında dengede asılı kalacak şekilde ağırlık merkezinin üzerine gelecek noktaya takın. Uzun bir sacı tek kapmayla kenarından kaldırmak yerine iki kapma ve travers kullanın.
4. Kilit kolunu kapatın; kamın sacın yüzüne oturduğunu görün.
5. Vinçle yavaşça gerdirin, sacı birkaç santim kaldırıp durun ve tutuşu kontrol edin.
6. Sacı yere yakın tutarak, ani kalkış ve duruş yapmadan taşıyın.
7. Sacı yerine tam oturtun, halat ya da zincir gevşedikten sonra kilidi açın.

Kullanımda sık yapılan hatalar

• Sacı çeneye tam sokmamak: Sac çenenin dibine kadar girmelidir. Ucundan tutulan sac ilk sarsıntıda kayar.
• Yanlış yönde yük: Dikey kapmayı yandan yüklemek ya da yatay kapmayı tek başına kullanmak.
• Kirli ya da kaplamalı yüzey: Yağlı, boyalı, kaplamalı ya da çok sert yüzeyli saclarda dişlerin tutuşu azalır. Böyle bir malzeme kaldıracaksanız bunu önceden bildirin.
• Birden fazla sacı tek dikey kapmayla kaldırmak: Kam yalnız dış yüzeylere bastırır; aradaki sac kayıp düşebilir.
• Yükün altında ya da yakınında durmak: Kapmayla kaldırılan sacın altına girilmez. Sac elle yönlendirilecekse kılavuz ip kullanılır.
• Sacı yere sert koymak: Darbe kamı gevşetebilir. Sac yere tam oturduktan sonra kilit açılır.

Kontrol ve bakım

Her kullanımdan önce çene dişlerine bakın. Dişler körelmiş, kırılmış ya da araları pislikle dolmuşsa kapma sacı tutmaz; değiştirilebilir çeneli modellerde çene yenilenir. Kilit kolunun ve yayının çalıştığını, kamın serbestçe döndüğünü, pimlerin yerinde olduğunu kontrol edin.

Gövdede eğilme, çatlak ya da ağız açılması varsa, mapada aşınma veya şekil bozukluğu görülüyorsa kapmayı kullanmayın. Kapasite etiketi silinmiş bir kapma da hangi yük için kullanılacağı bilinmediğinden ayrılmalıdır. Periyodik kontrol sıklığını kullanım yoğunluğuna göre iş güvenliği uzmanınızla birlikte belirleyin.

Hangi işe hangi aparat

• Sacı dik kaldırmak, dik taşımak ve istiflemek: dikey sac kapma.
• Uzun ve geniş sacı yatay taşımak: çiftli ya da dörtlü yatay sac ve profil kapma seti, gerekirse travers ile.
• Düz ve temiz yüzeyli saclarda çeneyle tutmadan kaldırmak: manyetik mıknatıslar.
• Tren rayı ve benzeri profiller: ray kapma aparatı.

Tüm modeller sac ve profil kapmalar bölümünde. Sacın en, boy ve kalınlığını, ağırlığını ve dik mi yatay mı taşınacağını yazın; uygun kapmayı ya da seti sapanıyla birlikte önerelim.