Vinç Kedisi Nedir? Tavan Vinci Kedisi Çeşitleri ve Seçimi

Vinç kedisi, gezer köprülü vinçte köprü kirişi üzerinde sağa sola yürüyen ve kaldırma ünitesini taşıyan arabadır. Yükü kedinin üzerindeki halatlı ya da zincirli vinç kaldırır; kedi bu vinci kiriş boyunca istenen noktaya götürür. Köprü ileri geri, kedi sağa sola, kanca aşağı yukarı hareket ettiği için bu sistemlere sahada 6 hareketli vinç de denir. Kedi arabası, vinç arabası ve şaryo kelimeleri de çoğu zaman aynı parça için kullanılır; tek kirişli sistemlerde şaryo, çift kirişlilerde kedi demek daha yaygındır.

Vinç kedisi nasıl çalışır

Kedinin işi yükü kiriş boyunca taşımaktır. Bunun için dört şey gerekir: üzerinde yürüyeceği bir yol, tekerlekler, bir tahrik ve enerji.

• Yol: Çift kirişli vinçte kedi, iki kirişin üstüne döşenmiş raylarda yürür. Tek kirişli vinçte ise vinç, kirişin alt kanadı, yani I profilin alt flanşı üzerinde yürüyen şaryoya asılır.
• Tekerlekler: Yükü kirişe aktaran parçadır. Tekerleklerin flanşa doğru oturması kedinin düz ve sarsıntısız yürümesini sağlar.
• Tahrik: Elle itme, zincirle çekme ya da elektrik motoru.
• Enerji: Motorlu kediye ve üzerindeki vince elektrik, kiriş boyunca uzanan C profil içinde kayan kablo taşıma arabalarıyla gelir.

Kirişin iki ucundaki durdurucular ve tamponlar kedinin kirişten çıkmasını önler. Motorlu sistemlerde kedi uca yaklaşınca yavaşlatan ya da durduran siviçler de eklenebilir.

Vinç kedisi çeşitleri

Manuel şaryo

Motoru olmayan, yük ya da vinç itilerek yürütülen şaryodur. Hafif yük, kısa kiriş ve seyrek kullanım için ekonomik bir çözümdür. Kiriş yüksekte kaldığında ya da yük ağırlaştığında itmek zorlaşır; bu durumda zincir tahrikli manuel şaryo kullanılır. Operatör şaryodan sarkan zinciri çekerek kediyi ileri geri yürütür ve yüke dokunmadan çalışır.

Elektrikli şaryo ve monoray vinç

Vinç ile motorlu şaryonun tek gövde olarak geldiği tiptir. Tek bir ray boyunca çalışan monoray hatlarda ve tek kirişli gezer vinçlerde kullanılır. Kaldırma ve yürüyüş aynı kumandadan yönetilir; sabit bir ray üzerinde çalışan bu sistemlere 4 hareketli vinç de denir.

Çift kiriş kedisi

Üstten askılı çift kirişli gezer vinçlerde kaldırma ünitesi, iki kirişin üstünde yürüyen bir çerçeveye yerleştirilir. Vinç kedisi denince akla gelen asıl tip budur. Kanca iki kirişin arasından geçtiği için tek kirişe göre daha yükseğe çıkar ve ağır tonajda daha dengeli çalışır. Çift kirişli sistemleri 500 kg ile 80 ton arasında imal ediyoruz.

Alçak tavan uygulamaları

Kiriş ile tavan arasında yer olmayan, kancanın mümkün olduğunca yükseğe çıkması gereken yerlerde alçak tavan vinç ve şaryo kombinasyonları kullanılır. Bu modellerde vinç gövdesi kirişin altına değil yanına yerleşir.

Kıvılcım riski olan alanlar

Boya, kimya ve akaryakıt gibi kıvılcımın tehlike oluşturduğu alanlar için kıvılcım çıkarmaması amaçlanan özel şaryolar vardır. Böyle bir alanda alanın tehlike sınıfı ve ekipmanın buna uygunluğu, iş güvenliği uzmanınız ve sistemi kuracak firma ile birlikte değerlendirilmelidir.

Vinç kedisi seçerken bakılacaklar

• Kiriş profili ve flanş genişliği: Şaryo tekerlekleri kirişin flanşına göre ayarlanır. NPI, HEA, HEB gibi profillerde flanş genişliği ve flanşın eğimi farklıdır. Ayarlanabilir şaryolar farklı genişliklere uyar ama ayar aralıkları sınırlıdır. Mevcut kirişe şaryo arıyorsanız profilin adını ya da flanş genişliğini mutlaka bildirin.
• Kapasite: Kedi, üzerindeki vinç ve yük birlikte düşünülür. Kirişin de bu yükü taşıyacak şekilde seçilmiş olması gerekir; kediyi büyütüp kirişi aynı bırakmak sık yapılan bir hatadır.
• Kanca yüksekliği: Kancanın çıkabildiği en üst nokta ile kirişin altı arasındaki mesafe. Tavanı düşük binalarda birkaç santim bile hesabı değiştirir.
• Uçlara yaklaşma: Kedi kirişin sonuna kadar gidemez. Tamponlar ve tekerlek açıklığı nedeniyle kanca duvara belli bir mesafede kalır; holün köşelerine kadar yük alınması gerekiyorsa bunu projenin başında konuşmak gerekir.
• Hız ve hassasiyet: Kalıp ve montaj işlerinde çift hız ya da invertörlü (motor hızını kademesiz ayarlayan sürücülü) yumuşak kalkış ve duruş, yükün sallanmasını azaltır ve konumlamayı kolaylaştırır.
• Kumanda ve enerji: Kablolu buton, uzaktan kumanda, sesli ve ışıklı ikaz gibi seçenekler; besleme olarak çoğunlukla 380 V, hafif sistemlerde 220 V.

Elinizde sabit askılı bir zincirli vinç varsa onu bir şaryoya bağlayıp kiriş üzerinde yürütmek mümkündür. Sabit modeller manuel şaryo ile kullanılabilir, istenirse sonradan elektrikli şaryoya bağlanır; hafif çelik ray sistemlerinde de manuel şaryo sonradan motorlu hale getirilebilir. İşe manuel sistemle başlayıp kullanım arttıkça motorlu kediye geçmek isteyen atölyeler için bu mantıklı bir yoldur. Yalnız kirişin ve askı noktalarının ilk günden ulaşılacak son kapasiteye göre seçilmesi gerekir.

Kullanımda sık yapılan hatalar

En sık gördüğümüz hata, yükü kedinin tam altına almadan, kediyle çekerek eğik kaldırmak. Kanca dik değilken yapılan kaldırmada halat tambur oluğundan, zincir dişliden kaçabilir. Yük yerden kesildiği anda da sallanarak kedinin altına doğru savrulur. Doğru sıra bellidir: önce kedi yükün üzerine getirilir, sonra yük kaldırılır.

Diğerleri:

• Kediyi uç tamponlarına hızla vurdurmak. Tampon son çaredir, durma noktası değildir.
• Manuel şaryoda yükü sallayarak ya da hızla iterek yürütmek. Durdurmak istediğinizde yük kendi ivmesiyle yoluna devam eder.
• Kiriş birleşim yerlerindeki kot farkını ve flanş aşınmasını görmezden gelmek. Kedi bu noktalarda sarsılır, tekerlek ve rulman erken bozulur.
• Mevcut kedinin üzerine daha yüksek kapasiteli bir vinç takmak.

Bakım ve kontrol

• Tekerleklerde ve tekerlek flanşlarında aşınma; rulmanlarda ses ve boşluk.
• Kiriş alt flanşında aşınma, çatlak ve eğilme. Tek kirişli sistemlerde kedi doğrudan bu flanşın üzerinde yürüdüğü için bu kontrolü atlamayın.
• Uç durdurucuların ve tamponların yerinde ve sağlam olması.
• Motorlu kedilerde yürüyüş freni, redüktör yağı ve limit siviçleri.
• Kablo taşıma arabaları, C profil ve kablolar; kablonun ezilmeden ve gerilmeden hareket etmesi.

Kedi ve köprüyü vincin geri kalanıyla birlikte periyodik kontrol planınıza dahil edin. Kontrol sıklığını ve kayıt düzenini iş güvenliği uzmanınızla birlikte belirleyin; kullanım öncesi kısa kontrolü de operatörün alışkanlığı haline getirin.

Hangi ürün hangi işe

• 6 hareket vinç kedisi: gezer köprülü vinçlerde kaldırma ve kedi yürüyüşü.
• Manuel şaryo arabaları: hafif ve seyrek kullanım, sabit vinçleri kiriş üzerinde yürütmek.
• Zincirli vinç şaryosu 10.000 kg: ağır yükü zincir çekerek, yüke dokunmadan yürütmek.
• Ayarlanabilir manuel şaryo: farklı flanş genişliklerine uyması gereken yerler.
• Kıvılcım çıkarmayan vinç şaryosu: kıvılcım riskinin öne çıktığı alanlar.
• Monoray zincirli vinçler: tek hat üzerinde motorlu yürüyüş.
• Vinç kablo taşıma sistemleri: kediye ve vince enerji iletimi.

Tek ve çift kirişli sistemlerin tamamını gezer köprülü vinçler bölümünde bulabilirsiniz; bu sistemleri istenen açıklık ve kapasitede Tuzla'da üretiyoruz.

Kiriş profilini ya da flanş ölçüsünü, kapasiteyi, açıklığı ve kaldırma yüksekliğini bize iletin. Mevcut bir vince kedi ya da şaryo arıyorsanız kirişin ve vincin birer fotoğrafı iyi bir başlangıçtır; WhatsApp'tan gönderebilir, telefonla ya da e-postayla ulaşabilirsiniz.