Zincir Sapanlarla İlgili Doğru ve Yanlış Bilinenler

Zincir sapan; ana halka, ek kilit, kaldırma zinciri ve alt kancadan oluşan, vinç kancası ile yük arasına giren kaldırma aparatıdır. Doğrudan kancaya asılamayan ağır, geniş ve biçimsiz yükler için kullanılır. Sapan istenen uzunlukta ve kapasitede yapılabilir. Ağırlık merkezi ortada olmayan yükler için aynı ana halkadan çıkan bacaklar farklı boylarda hazırlanabilir ya da kısaltma kancalarıyla bakla bakla kısaltılabilir. Sahada sorun çıkaran çoğu zaman sapanın kendisi değil, onunla ilgili yanlış bilinenlerdir; aşağıda bunları tek tek ele aldık.

Zincir sapan hangi işlerde kullanılır

Keskin kenara, sıcağa ve sert kullanıma tekstil sapanlardan daha dayanıklı olduğu için döküm, çelik, kalıp ve tersane işlerinde öne çıkar. Dökümhanede kalıp ve pota, kalıphanede kalıp çevirme, inşaatta prefabrik eleman ve beton blok, tersanede blok ve sac paketi kaldırma tipik işleridir.

Zincirin metre maliyeti yüksek olduğu için zincir sapan genellikle çelik halat sapandan pahalıdır. Buna karşılık kıvrıldığında ya da katlandığında çelik halat gibi kalıcı hasar almaz, saklanması ve taşınması kolaydır. Boyalı ya da hassas yüzeyli yüklerde polyester sapanlar, uzun ve esnek bağlama gereken işlerde çelik halat sapanlar daha uygun olabilir.

Emniyet katsayısı ve çalışma yükü

Yanlış bilinen: "Sapan dört katına dayanıyor, biraz fazla yük sorun olmaz."

Doğrusu: GRADE80 sapanlarımızın zincir ve aparatları, çalışma yükünün dört katı kopma yüküne sahiptir. Bu pay fazla yük kaldırmak için bırakılmaz. Kalkış ve duruşta oluşan darbeyi, zamanla oluşan aşınmayı, ağırlığı tam bilinmeyen yükü ve bağlamadaki küçük hataları karşılamak içindir. Bir arabanın hız göstergesinin yüksek bir değere kadar çıkması, o hızla yolda gitmek için sebep değildir; sapanda da durum aynıdır. Etikette yazan çalışma yükünün üzerine çıkılmaz. Ağırlığı bilinmeyen bir yükü kaldırmadan önce ağırlığını öğrenin, belirsizse bir üst kapasiteyi seçin.

Kaldırma zincirleri TS EN 818 standart serisinde tanımlanır. Sapanın etiketi kapasiteyi, zincir sınıfını ve bacak sayısını gösterir. Etiketi kaybolmuş ya da okunmayan bir sapan, kapasitesi bilinmeden kullanılmamalıdır.

Bacak açısı kapasiteyi nasıl değiştirir

Yanlış bilinen: "İki bacaklı sapan, tek bacaklı sapanın iki katını kaldırır."

Doğrusu: Çok bacaklı sapanda bacaklar açıldıkça her bacağa düşen kuvvet artar. Bu yüzden ürün tablolarında kapasite, bacağın dikeyle yaptığı açıya göre iki aralıkta verilir: 0-45 derece ve 45-60 derece. GRADE80 tablolarımızdan birkaç değer:

Tablodan görüldüğü gibi çift bacaklı sapan, açı küçükken bile tek bacağın iki katını değil, yaklaşık 1,4 katını taşır. Açı 45 dereceyi geçince kapasite tek bacak düzeyine iner. 60 dereceden geniş açıyla çalışılmaz. Bacak boyunu yükün askı noktaları arasındaki mesafeye göre seçerseniz açı kendiliğinden küçük kalır. Bütün çaplar için tablolar tek bacak A kancalı GRADE80 ve çift bacaklı otomatik kancalı GRADE80 ürün sayfalarında.

Dört bacaklı sapanda da benzer bir yanılgı var. Rijit bir yükte dört bacak her zaman eşit yüklenmez; askı noktalarının yüksekliği biraz farklıysa yük iki ya da üç bacağa biner. Standart tablolarda dört bacaklı sapanın kapasitesi bu yüzden yükü üç bacak taşıyormuş gibi verilir. Askı noktaları eşit değilse ya da yük çok rijitse kapasiteyi iki bacağa göre değerlendirin.

Onarım, ek ve kısaltma

Yanlış bilinen: "Kopan zinciri cıvatayla birleştiririz, uzun gelen bacağı düğüm atıp kısaltırız."

Doğrusu: Sahada gördüğümüz hataların başında bunlar geliyor: üreticinin öngörmediği ek aparatlar takmak, zinciri ip gibi düğümlemek, kopan ya da çıkarılan parçayı orijinal ek kilit yerine cıvata, somun ve benzeri parçalarla birleştirmek, hasarlı baklayı kaynakla onarmak. Cıvata kaldırma için hesaplanmış bir parça değildir. Düğümlenen zincirde baklalar birbirine kenarından yüklenir ve kapasite bilinmez hale gelir. Kaynak ise zincirin ısıl işlemini bozar.

Bacak boyunu ayarlamanın doğru yolu kısaltma kancasıdır. Bakla, C şeklindeki kısaltma kancasına sokulur ve kaymadan yerinde durur; kısaltma kancalı ana halka bu iş için yapılmış bir parçadır. Hasarlı parçayı aynı sınıf ve ölçüdeki orijinal parçayla değiştirin. Sapanlar firmadan geldiği haliyle kullanılmalıdır; değişiklik ya da ek parça gerekiyorsa bize danışın, parçanın uygunluğunu ve teminini birlikte belirleyelim. Zincir sapanın taşıdığı yükün altında yeri geldiğinde insan çalışır ya da geçer. Maliyet ne olursa olsun bu kurallardan taviz verilmemelidir.

Sıcaklık, kimyasal ve darbe

Yanlış bilinen: "Zincir sapana kesici alet ve aşırı yük dışında hiçbir şey zarar vermez."

Doğrusu: Zincir sapan dayanıklıdır, ama her şeye değil.

• Sıcaklık: Yüksek sıcaklıkta zincirin taşıma kapasitesi düşer, belli bir sıcaklığın üzerinde sapan kullanılmaz. Fırın başında, döküm ve dövme işlerinde çalışacaksanız ortamın ve yükün sıcaklığını bize bildirin, sapanı buna göre seçelim.
• Kimyasal: Asit ve asit buharı yüksek dayanımlı zincirde gevrekleşmeye yol açar. Zincir sapan asit banyosuna ve dekapaj hattına sokulmaz, sıcak daldırma galvaniz yapılmaz.
• Darbe: Gevşek zinciri birden gerdirmek, düşen yükü sapanla tutmak ya da sapana çekiçle vurmak kapasitenin çok üzerinde anlık kuvvet doğurur.
• Keskin kenar: Zincir keskin kenara tekstil sapandan dayanıklıdır, yine de kenar ile zincir arasına koruma koymak baklanın ezilmesini önler.
• Aşınma: Yük altında sürüklenen ya da yere sürten zincirde bakla kesiti incelir.

GRADE80 ve GRADE100 seçimi

Yanlış bilinen: "Zincir zincirdir, sınıfın önemi yok." Bunun tersi de sık duyulur: "GRADE100 her işte daha iyidir."

Doğrusu: Grade, zincir çeliğinin dayanım sınıfıdır. Aynı çapta GRADE100 zincir GRADE80'den daha fazla yük taşır. Ürün tablolarımıza göre 10 mm tek bacak sapanın dik çalışma kapasitesi GRADE80'de 3,2 ton, GRADE100'de 4 tondur; 13 mm'de bu değerler 5,3 ve 6,7 tondur. Aynı yükü daha ince zincirle kaldırmak sapanı hafifletir, takıp sökmeyi kolaylaştırır. Ama sapanın kapasitesi en zayıf parçasına göre belirlenir. GRADE100 zincire daha düşük sınıf bir kanca ya da kilit takılırsa sapan o parçanın kapasitesine iner. Parçaları aynı sınıftan ve sapanın yapısına uygun seçin.

Kanca tipi de seçimin parçasıdır. A tipi kanca mandallı, hızlı takılan standart sapan kancasıdır. Otomatik pimli kanca ise insan müdahalesi olmadan açılmaz; yüksek kaldırmalarda, kule vinç ve mobil vinç işlerinde bu yüzden tercih edilir. Ayrıntıları otomatik kancalı zincir sapan yazımızda anlattık. Bütün modeller zincir sapanlar sayfasında.

Kontrol ve saklama

Her kullanımdan önce zinciri ve aparatları gözle kontrol edin. Uzamış, ezilmiş, çatlamış, eğilmiş ya da paslanmış bakla; ağzı açılmış ya da mandalı çalışmayan kanca; şekli bozulmuş ana halka varsa sapanı kullanmayın. Zincir bükülmüş halde yüklenmemeli, yük kanca ucuna değil kanca yatağına oturmalıdır. Kullanılmayan sapanı kuru bir yerde askıda saklayın; yere atılan zincir forklift altında kalıp ezilebilir, nemde paslanır. Periyodik muayene aralığını iş güvenliği uzmanınızla birlikte belirleyin ve kayıtlarını tutun.

Kaldıracağınız yükün ağırlığını, askı noktası sayısını ve noktalar arasındaki mesafeyi yazın; zincir çapını, bacak boyunu ve kanca tipini belirleyip teklif hazırlayalım.